Salaberri2012c

De EsWiki

 Salaberri2012c

Creator  Patxi Salaberri Zaratiegi +

Event  Nafarroan izan dituen mugak zein diren finkatzen saiatzen naiz, gehienbat onomastikak, toponimiak partikularzki, eskaintzen dizkigun datuak baliaturik +, Ez zela guztizko mozketarik Nafarroa euskaldunaren eta Nafarroa erdaldunaren artean, alegia, hizkuntza zubiak bazirela bi alderdien artean +, «Ez dago erresuma honetan (Nafarroan) euskaldunik gabeko herririk ez hiririk, Mendialdea hagitz handia delako eta menditar asko jaisten direlako gehienek edo denek erromantzez hitz egin eta euskara ulertzen ez du-ten herrietara» +, Ameskoagoienak eta Ameskoabarrenak euskaldun iraun dute XIX. mende arte +, Aguilar haranean ez dago euskal toponimo garbirik +, Cabredoko Valdigorriren bigarren osagaia edo Genevillako Larrea aurkintza izena bezala +, Bujanda eta Cabredo-Genevilla artean Munibaltza (Munibalça) ageri da 1446an +, Santikurutze Kanpezu eta Genevillaren arteko lurretan Ibar (Yuar) euskal toponimo garbia eta Zerripuente (Çerrypuente) itxuraz hibridoa zeuden 1481ean +, Berrotzan herri izen gehienak erdaratikakoak dira +, Zuñigako toponimia erdararen bitartez azaldu behar da, baina izan dira +, Berrotzako beste herrietan, Piedramillerako La Erbea eta Mendierra euskal toponimoak izan litezke, eta berdin Muesko eta Mendazako Marana +, Estellerriko Erriberan euskararen muga Ebroraino iristen zen Mendabia alderdian, inguru horretako leku izenek salatzen duten bezala +, Ekialdean XIX. mende arte euskaldun izandako Artaxoa +, Haran honetako zenbait herrik artean euskara atxikitzen baitzuten Bonapartek mapa ezaguna egin zuen garaian, hots, XIX. mendearen bigarren erdian (1863an, zehazkiago erran) +, Puiu, euskalduna izan da, haraneko beste herriak bezala, eta orain badugu Urritzolari esker (2007) bertako hizkeraren lagin ttipi bat, 1596. urtekoa +, Puiuko mugan dagoen Tafallan, berriz, erdara izan da nagusi aspaldidanik, testigantza zaharrek eta toponimiak argi adierazten duten bezala +, San Martin Unx herriak ere aspaldi galdu zuen euskara eta ezer gutxi da toponimian aurkitzen duguna +, Urandia (cfr. Urandibidea Galipentzuko toponimo txikia) edo Aragoa ibaiaren goitiko aldean, iparraldean dagoen Murillo el Fruto herriko dokumentazioan bada euskaratikako toponimo mordoxka bat +, Murillo ondoan baina ugaldeaz beheitiko aldean dagoen Zarrakaztelu herriaren euskal izena Zaraitzuko eta Erronkariko artzainei esker gorde da +, Azken ibar honetakoen altxonbidea Zarrakaztelun barna igarotzen baitzen, eta Zaraitzukoena Murillon barna +, Goiti joanda, Kasedan Balsa de Zaburria da dokumentazioan aurkitzen dugun eta euskaratikakoa izan daitekeen –nahiz segurua ez den, jakina– bakarra +, Galipentzuri dagokionez, euskal toponimia ugaria da oraindik ere, eta badakigu XVIII. mendearen hasieran herria hein batean bederen euskalduna zela +, Ibar bereko Bizkaiko Julion eta Gardelainen jendea erabat euskalduna zen garai horretan (XVIII. mendean) +, Lergan sortutako Martin Pernaut apezak katixima euskaraz irakurri behar izan baitzuen lehenean, Julion, jendeak ulertuko bazuen +, Eslaban ere bizirik zegoen garai hartan gure hizkuntza, aurkitutako dokumentuek frogatzen dutenez, eta orobat Uxuen +, Oibar ondoko Leatxen euskal toponimia izan da eta da nagusi, eta halaber Zaren, Ezporogin eta Morionesen +, Zarekoak XVII. mendean euskaldunak zirela eta uste izatekoa da hizkuntza XVIII. mendean zehar ere atxikiko zutela, ez dakit noiz arte +, Aski muga argia ageri da Uxue, Galipentzu, Eslaba, Lerga, Bizkaia, Zare, eta Leatxe euskaldunen eta Kaseda eta Oibar erdaldunen artean +, 1627an irunberriar batek garbi adierazi zuen Ledea, Esa, Zangoza, Rocaforte, Oibar eta Kasedan jendeek gaztelania besterik ez zekitela +, Oibar da ezbairik gabe, aipatutako herri horien artean, euskal toponimo gehien dituena, eta arrazoia da euskara noizbait ere nagusi izan zela bertan +, Tafallan, Erriberrin, Tuteran, eta bestetan bezala euskaldun multzoak baziren, baina ez ziren, oro har, ber-bertakoak +, Ledean, Zangozan eta Esan biziki euskal toponimo gutxi ditugu: Ugaste hiruretan dago bizirik eta zaharra da +, Bustin Ledeakoa da, baina, nonbait, euskaratik hartutako mailegua da, ez baitezpada aspaldiko izena +, Irunberrik euskaldun iraun du berandu arte +, Erromantzatua, izenak berak adierazten duen moduan, Urraulbeiti baino franko lehenago erdararatu zen, baina euskal toponimia bada bertan, ez kopuru berean herri guztietan, ordea +, Nabaskozeko almiradioan ere euskal toponimoak badira, baina ez anitz, eta, gainera, oro har ez dira azaltzen errazak +, Euskal izena duen Aizpurgin Beloriz, Idokorri, Likarri, Luzugi, Ososki eta Urdantxi ditugu orain, eta Iguenç dokumentazioan +, Erronkaribar ondoan den Anso haranean franko direla euskal jatorriko toponimoak eta honek hizkuntza, han, XVI. mende arte bizirik egon zela erran nahi duela +, Euskarak Pirinioetan izan duen hedadurarekin zerikusi zuzena du Garonaren inguruetaraino iristen ziren idazkunen bidez ezagutzen dugun akitanieraren gaiak +, Onartua da Akitania zaharraren eta gaskoiaren mugak bateratsu datozela eta hizkera honen berezitasunak euskara galduarekin zuzenki lotuak daudela +, Onesten da euskararen aldaera zatekeen akitaniera Kristoren ondoko lehen mendeetan Araneraino mintzatzen zela +, Gaskoia da ibar honetako egungo mintzaira, edo zehazkiago erran, mintzairetako bat +, Erromatarkuntzarekin galdu eta azken mendeotako mugetaraino atzera egin bazuen ere +, Beste kontua da, ordea, Pirinioez hegoaldean zer gertatzen den xuxen jakitea +, Ikertzaileak gehienbat Coromines filologo katalan handiaren lanetan oinarritu dira +, Egungo communis opinio-aren arabera euskal toponimia Andorraraino behintzat iristen dela +, Bertan, Erdi Arora arte –ez naiz xehetasunetan sartuko– euskaldunak bizi zirelako +, Bada continuum nabarmen eta argi bat euskal toponimian (elkarkera bera, atzizki berak, ardura item lexiko berberak Erdi Arotik orain arte...) +, Pirinioetako leku izenak aztertzean nahitaez gogoan eduki behar dena, hango eta hemengo toponimoen euskal izaera eta jatorria baiesteko edo ezesteko tenorean +

Meta  Ezin da ondorioztatu euskal toponimo garbirik dagoenik +, Larun (iturria) toponimoan ler ‘pinua’ ikustea ez da aise, bokalarengatik eta dardarkariarengatik +, Laspun edo Naspun-en leç-pe ‘leize-pea’ ‘haitzulopea’ eta –un ditugula sinesteko fedea behar da +, Dendronimo +, Navarri ‘harridia’ izatea ere, bere hola, ezin da ontzat hartu, nik uste, toponimoak osagaitzat harri izan balezake ere, menturaz +, Mitxelenari berari ere ez diot sekula Corominesek erraten zuenari kontra egiten zionik edo egin ziezaiokeenik batere irakurri +, Iragazki tapituagoa erabili behar genukeela proposatu diren euskal toponimoak egiazki hala direnetz epaitzeko garaian +, Eskuarki ez da euskal toponimiaren izaera, ohiko «jokamoldea» hola erran badaiteke, aintzakotzat hartzen, gaiaz arduratu diren gehienek ezagutzen ez zutelako eta ez dutelako +, Gure toponimia historikoan eta egungoan ohikoak ez diren egiturak eta hurrenkerak proposatzen dira eta euskal leku izentzat aitortzen +, Honela jokatzeko argudioak eman behar dira eta jaulkitzen direnak arrunt ongi arrazoitu, eta ez ohi da hola egiten +, Honek, bistan da, ikertzaile katalanak euskal toponimia ez duela ezagutzen +

Pplace  Amesko +, Erronkaribar +, Antso +, Esera +, Oibar harana +, Uxue +, Allin ibarra +, Lana +, Lizarra +, Aguilar +, Garañan +, Cabredo +, Bujanda +, Genevilla +, Santikurutze Kanpezu +, Acedo +, Cabrega +, Mirafuentes +, Piedramillera +, Ubago +, Mues +, Nazar +, Zúñiga +, Asarta +, Sorlada +, Burlata +, Amalauta +, Armorandieta +, Atazabala +, Berrabia +, Perriai +, Urbisu +, Almuza +, Allo +

Topic  Odonimo +

Toponym  Ibar (Yuar) +, Anuntzieta (Anunçieta) +, Araduri (Aradury) +, Hamusko (Hamusco) +, Baube +, Río Haritxo (Ryoharycho) +, Arrielle (Arryelle) +, Arlin (Arlyn) +, Almuzazidorra (Almucacidorra) +, Alubidea +, Escarrilla +, Escarra +

Z.author  Juan Karlos Lopez-Mugartza +, Jimeno Jurio +, Salvador de Lubián +, M. Selfa +

Zite  Salaberri2011 +, Salaberri, 1994 +, Jimeno & Salaberri, 1998 +, A. Irigaraik (1974: 82) +, Salaberri, 1994: 1095-1096 +, Jimeno, 1997: 133 +, Lopez-Mugartzak (2008) +, Guillén, 1981 +, Elcockek (1953: 58-60) +, Guillenek (1981: 51-52) +, Rohlfs, 1977 +, Turullekin (2011: 1084) +

Categorías  Reseña vasco-románica +

 

Introduzca el nombre de la página para empezar a explorar.
Vistas
Herramientas personales
Herramientas